است كه هم شامل دين و هم شامل دولت مىشود . » « 1 » اقدامى كه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله در برپايى حكومت و به‌دست گرفتن رياست دينى و دنيوى كرد ، انگيزهء نيرومندى شد در پرداختن مسلمين به امر حكومت و سياست . در قرآن از مؤمنان خواسته شده از سرمشق و الا ، يا به اصطلاح اسوهء حسنهء حضرت محمّد عليه السّلام پيروى كنند . « 2 » از آنجا كه توفيق اصلى پيامبر در بنانهادن حكومتى بر مبناى تعاليم اسلام بود ، مسلمانان هم وظيفه دارند از سر مشق او در اين زمينه پيروى كنند . « 3 » به همين خاطر مسئلهء جانشينى پيامبر نخستين موضوع مورد اختلاف پيروان دين محمّدى را تشكيل مىدهد و به گفتهء شهرستانى به همهء دورانهاى اسلام دربارهء هيچ قاعدهء دينى به قدر امامت خونريزى نشده است . « 4 » و يا آنچنان اين مسئله نزد برخى از فرق و مذاهب اسلامى پراهميت مىگردد كه امامت به عنوان يك اصل اعتقادى دين رسميت مىيابد . نگرشى كه نسبت به حكومت در بينش اسلامى وجود دارد مبيّن اعتقاد به خاستگاه الهى حكومت است . « 5 » براساس اين ديدگاه همچنانكه ارادهء خداوند در سراسر جهان حكومت دارد ، در اختيار و اراده و اجتماع انسانى هم كه جزء ناچيزى از جهان است همان بايد حاكم باشد و حكومت تنها براى خداوند است . « 6 » ايجاد و رشد و تربيت و هدايت همهء موجودات به دست اوست و وى مىتواند در تمام شؤون مخلوقات خويش تصرف كند و بر انسان است كه در مقابل اين خالق بىنياز و شريعت آسمانى و دستورات عادلانه و حكيمانهء وى ، در تمام مراحل زندگى سر تسليم فرود آورد . چون احكام خداوند توسط وحى و به وسيلهء پيامبرانش به سوى انسانها فرستاده شده ، وجوب اطاعت از پيامبران الهى و كتب آسمانى در اين زمينه به اين جهت است كه آنان ناقل احكام و دستورات خداوند هستند و در واقع ارادهء خداوندى براى بشر به صورت قانون

--> ( 1 ) . نظام الحكم فى الاسلام ، صص 18 و 19 . ( 2 ) . « لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » ( احزاب : 21 ) . ( 3 ) . انديشهء سياسى در اسلام معاصر ، ص 17 . ( 4 ) . الملل و النحل ، ج 1 ، ص 24 . ( 5 ) . دولت و حكومت در دورهء ميانه اسلام ، ص 7 . ( 6 ) . « إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ » ( انعام : 57 ) .